zengezur

1️⃣ Tarihsel Arka Plan

• Zengezur BölgesiGüney Kafkasya’da, bugün Ermenistan’ın Sünik Vilayeti. Sovyetler döneminde 1920’lerde, Azerbaycan’dan alınarak Ermenistan’a bırakıldı.Bu düzenleme, Nahçıvan ile Azerbaycan ana karası arasındaki kara bağlantısını kesti.

• Türkiye–Azerbaycan BağlantısıZengezur üzerinden geçecek bir kara hattı, Azerbaycan’ı Nahçıvan’a ve oradan Türkiye’ye bağlayacak en kısa yol.

2️⃣ Tartışmayı Başlatan Gelişme – 2020 Karabağ Savaşı

• 27 Eylül – 10 Kasım 2020: Azerbaycan, Türkiye’nin de askeri/siyasi desteğiyle 44 günlük savaşta Dağlık Karabağ ve çevresindeki geniş toprakları Ermenistan’dan aldı.

• 10 Kasım 2020 Ateşkesi (Rusya aracılığıyla):

  • 9. maddede, Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki ulaşım hatlarının açılması öngörüldü.

  • Ermenistan bu hattın güvenliğini sağlamayı kabul etti, ancak “koridor” kavramına çekinceli yaklaştı.

3️⃣ “Koridor” Kavramının Siyasi Anlamı

• Azerbaycan’ın Yorumu:“Zengezur Koridoru” ifadesi, Ermenistan topraklarından Azerbaycan’a kesintisiz ve gümrüksüz geçiş anlamına geliyor; fiilen Azerbaycan’ın kontrolünde olacak bir transit hattı.

• Ermenistan’ın Yorumu:“Koridor” kelimesini reddedip, sadece “ulaşım hattı” olarak görüyor; kendi egemenliğini sınırlandıracak özel statüyü kabul etmiyor.

• Türkiye’nin Pozisyonu:Koridorun açılmasını, Türk dünyası ile kesintisiz kara bağlantısı sağlayacak stratejik adım olarak destekliyor.

4️⃣ Tartışmanın Şiddetlenmesi (2021–2023)

• Azerbaycan, koridorun açılması konusunda Ermenistan’a baskıyı artırdı; sınır hattında zaman zaman çatışmalar yaşandı.

• Ermenistan, Rusya’nın 2020 ateşkesi sonrası bölgede kurduğu barış gücünün koridorun güvenliğini üstlenmesine sıcak bakmadı.

• İran, Zengezur’un kendi kuzey sınırı boyunca yer alması nedeniyle, burada Türkiye–Azerbaycan kontrolünde bir hattın oluşmasına açıkça karşı çıktı.

5️⃣ 2024–2025’te Yeni Boyut: ABD ve Batı’nın Dahil Olması

• Rusya–Ukrayna savaşı sonrası Rusya’nın Kafkasya’daki etkisi azalınca, ABD ve AB sürece daha fazla girdi.

• 2025’te Beyaz Saray’da imzalanması planlanan Azerbaycan–Ermenistan barış anlaşması çerçevesinde:

  • Nahçıvan ile Azerbaycan arasında ABD gözetiminde bir ulaşım koridoru.

  • Yönetimin altyapı ve işletme açısından uluslararası bir konsorsiyuma verilmesi fikri ortaya çıktı.

• Bu durum, Zengezur’u artık sadece bölgesel değil, küresel güç rekabetinin de parçası haline getirdi.

📌 Özetle:Zengezur Koridoru tartışmaları, 1920’lerdeki sınır düzenlemesiyle kopan Azerbaycan–Nahçıvan bağlantısının 2020 Karabağ savaşı sonrası yeniden kurulması talebinden doğdu.Başlangıçta Azerbaycan–Ermenistan–Rusya üçgeninde bir konu iken, bugün Türkiye, İran, ABD, AB ve Çin’in jeopolitik hesaplarına giren çok taraflı bir meseleye dönüşmüş durumda.