Ukrayna Sevr Anlaşması

Ukrayna'nın doğal kaynaklardan elde ettiği geliri ABD'ye devretmesini öngören anlaşma taslağı, Ukrayna'nın müzakerelerde ısrarla talep ettiği güvenlik garantilerine atıfta bulunan yeni bir dil içeriyor.Ancak bu atıf muğlak ve ABD'nin Ukrayna'nın güvenliğini korumaya yönelik herhangi bir taahhüdüne işaret etmiyor.Anlaşmanın New York Times tarafından Çarşamba günü elde edilen bir kopyasında ABD'nin “Ukrayna'nın kalıcı barışı tesis etmek için gerekli güvenlik garantilerini elde etme çabalarını desteklediğini” belirten bir cümle yer alıyordu. Daha önceki taslaklarda güvenlik garantilerine ilişkin bir ifade bulunmuyordu.Salı tarihli taslağın nihai versiyon olup olmadığı net değildi.Taslak hakkında bilgi sahibi olan Ukraynalı bir yetkili ve Ukrayna'da görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan birkaç kişi güvenlikle ilgili ifadelerin belgeye dahil edildiğini doğruladı. Bu kişiler özel müzakereler hakkında konuşmak için isimlerinin gizli kalması koşuluyla konuştular.Anlaşma, Trump yönetimi altında ABD'nin savaş çabalarına yardım ya da herhangi bir ateşkesin uygulanması şeklinde devam edecek olası desteğine kapı açıyor olarak görülüyor. Amerika Birleşik Devletleri ve Ukrayna'daki yetkililer Salı günü yaptıkları açıklamada anlaşmanın bir versiyonunun her iki tarafça da kabul edildiğini belirttiler.

Çarşamba günü yapılan kabine toplantısında ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodymir Zelenskiy'nin anlaşmayı imzalamak üzere Cuma günü Washington'u ziyaret edeceğini söyledi.

Çarşamba günü Kiev'de gazetecilere konuşan Zelenskiy, güvenlik garantilerinden bahsetmenin müzakerelerde kendisi için bir öncelik olduğunu ve Ukrayna'nın anlaşmayı başarılı olarak nitelendirmesi için gerekli olduğunu söyledi.

Zelenskiy, “Belgede en azından ‘Ukrayna için güvenlik garantisi’ ifadesinin yer almasını çok istiyordum” dedi. Bu ifadenin 10. maddede yer aldığını ve orada yer almasının önemli olduğunu söyledi.Zelenskiy, anlaşmanın geçmişte yapılan yardımların geri ödenmesi şeklinde çerçevelenmemesinden memnuniyet duyduğunu kaydetti. Anlaşmada Ukraynalıların “borçlu” olarak gösterilmemesinin önemli olduğuna dikkat çekti.Times tarafından ele geçirilen taslakta ilk imzacılar olarak ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ukrayna Ekonomi Bakanı Yulia Svyrydenko gösteriliyor.Çarşamba günü erken saatlerde Ukrayna Başbakanı Denys Shmyhal, güvenlik garantileriyle ilgili yeni ifadeden bahsederken ABD'nin bu ifadenin eklenmesi talebini kabul etmediğini ima etti. Shmyhal, ne Zelenskiy'nin ne de Ukrayna hükümetindeki diğer yetkililerin bu ibarenin çıkarılması halinde anlaşmayı imzalamayacaklarını söyledi ve bunu minerallerle ilgili anlaşmanın “ayrılmaz bir unsuru” olarak nitelendirdi.Zelenskiy geçtiğimiz sonbaharda Trump'ın seçimleri kazanması halinde bir olasılık olarak ABD'ye maden zenginliğine erişim hakkı tanıyan bir anlaşma önermişti. Ancak Ukraynalı lider, Trump'ın göreve gelmesinin ardından bu ayın başlarında sunulan şartlara karşı çıktı.Zelenskiy, Ukrayna'nın güvenliğine ilişkin taahhütlerin belgede ayrıntılı bir şekilde yer alması için yoğun çaba sarf etmişti. Bunun karşılığında Ukrayna gelecekteki doğal kaynak gelirlerinin yarısını Amerikan kontrolündeki bir fona aktaracaktı.Trump yönetimi bu talebe direndi. Washington'daki yetkililer, Washington'un Ukrayna'nın metal cevherleri, mineralleri, petrolü ve doğal gazında mali bir çıkara sahip olmasıyla güvenlik garantilerinin ima edildiğini ve böyle bir anlaşmanın kaynakların Rusya tarafından işgal edilmesini önlemek için bir teşvik sağlayacağını savundu.ABD ulusal güvenlik danışmanı Mike Waltz geçtiğimiz hafta Fox News'e verdiği demeçte, Ukraynalılar için ABD'nin doğal kaynaklara müdahil olmasının “umabilecekleri en iyi güvenlik garantisi olduğunu, yardım olarak gönderilecek bir mühimmattan çok daha fazlası” olduğunu söyledi.

ABD'den kaynak yataklarını koruma taahüdü

Salı günkü taslakta, ABD'nin “karşılıklı yatırımları korumak için adımlar” atacağına dair daha önceki ifadeler yer alıyordu; bu da ABD'nin, bazıları cephe hatlarına yakın olan kaynak yataklarının bulunduğu bölgeleri koruma taahhüdünü ima ediyordu.Trump anlaşmayı daha önceki ABD yardımlarının karşılığı olarak nitelendirmiş ve 500 milyar dolar istemişti. Daha önceki taslaklarda yer alan bu rakam Ukrayna'daki yetkilileri telaşlandırdı ve daha sonraki versiyonlardan çıkarıldı.Taslak hakkında bilgi sahibi olan Ukraynalı bir yetkiliye göre Trump yönetiminin müzakerecileri, güvenlik garantileriyle ilgili ifadenin maden haklarıyla ilgili bir müzakerenin kapsamı dışında olduğunu savunarak, bu ifadenin daha önceki versiyonlardan çıkarılması için yoğun çaba sarf etmişti. Yetkili, bu ifadenin ancak müzakerelerin sonlarına doğru taslaklara eklendiğini söyledi.Yeni ifadenin ABD'nin güvenlik garantilerine mi yoksa Ukrayna'nın bir Avrupa barış gücü misyonu ve olası bir ateşkesi güvence altına alacak diğer güvenceler için destek sağlamaya yönelik devam eden diplomatik çabalarına mı destek anlamına geldiği belirsizdi.İngiltere Başbakanı Keir Starmer Çarşamba günü Washington'a giderek Trump'a Avrupa'nın 30 bin kişilik bir barış gücü oluşturma girişimini paylaşacak. Avrupalı liderler böyle bir gücün yine de ABD'nin uydu gözetimi, hava savunması ya da hava kuvvetleri desteği gibi askeri yardımına ihtiyaç duyacağını söylediler.

Taslakta güvenliğin ötesinde yer alan diğer şartlar Pazartesi günkü bir önceki taslaktan çoğunlukla değişmeden kaldı. Ukrayna hükümeti, mineraller, petrol ve gaz dahil olmak üzere doğal kaynakların gelecekte paraya çevrilmesinden elde edilecek gelirlerin yanı sıra sıvılaştırılmış doğal gaz terminalleri ve liman altyapısı gibi ilgili altyapıdan elde edilecek gelirlerin yarısından vazgeçmeyi kabul etti. Fon, madenler ve petrol kuyuları gibi halihazırda mevcut doğal kaynak işletmelerinden elde edilen gelirlerden yararlanmayacak.Bu gelirler, ABD'nin ABD yasalarının izin verdiği ölçüde “azami” bir mülkiyet yüzdesine ve kontrol derecesine sahip olacağı bir fonu dolduracak. Bunun nasıl yorumlanacağı belli değil.Zelenskiy Çarşamba günü Kiev'de gazetecilere yaptığı açıklamalarda Trump'ın Rusya ile yürüteceğini söylediği ateşkes müzakerelerine de değindi. Zelenskiy, ateşkesin güvenlik garantileri içermemesi halinde Ukrayna ordusunun savaşmaya devam edeceğini söyledi.