Ukrayna'nın çelik sektörü, kritik Donbas kömür madeninin kaybının ardından yurtdışına yöneliyor

Ukraynalı çelik üreticileri, geçen ay Pokrovsk'taki ülkenin son faal kok kömürü madeninin kapanmasının ardından hayatta kalmak için yurtdışına yöneldi.

Madenciler 13 Ocak'a kadar çalışmaya devam ederken, madenin sahibi Metinvest Group , Rus birliklerinin Donetsk Oblastı'ndaki Pokrovsk'a ilerlemesi üzerine üretimi tamamen durdurdu ve çalışanları tahliye etti .

Metalurji danışmanlık şirketi GMK Center'a göre, Pokrovsk madeni, Ukrayna kontrolündeki topraklarda kalan son kok kömürü sahasıydı ve savaştan önce yaklaşık 1,8 milyar dolar değerindeydi.

Yüksek fırınlarda yakıt olarak kullanılan kok kömürünü çıkarmak için, kok kömürü vakumda ısıtılır. Bu olmadan çelik yapmak imkansızdır .

Ukrayna'nın çelik üreticileri artık yakıt ithalatını artırmak zorunda kalacak ve bu da nakliye maliyetlerini artıracak. Bu, Rusya'nın tam ölçekli işgalinin başlangıcından bu yana zaten darbe almış olan Ukrayna çeliğinin küresel rekabet gücünü engelleyecek.

Şirketler, savaş sonrası yeniden yapılanma projeleri başladığında çok ihtiyaç duyulacak bir ürün olacak olan çeliği üretmeye devam etmeyi planlıyor . Ancak bazı analistler, Ukraynalı üreticilerin ihtiyaç duyulan ithalatı karşılayıp karşılayamayacağından emin değil.

Ukrayna çelik üreticileri derneği başkanı Oleksandr Kalenkov, Kyiv Independent'a yaptığı açıklamada, "2024 hacmindeki çelik üretimini - 7,5 milyon metrik ton - gerçekleştirmek için 1,9 milyon ton kömür ithal etmemiz gerekecek. Bu miktarları ithal etmenin mümkün olup olmayacağı konusunda şüphelerimiz var ve kesinlikle çelik üreticilerimizin maliyetlerini daha da artıracaktır." dedi.

Ukrayna, ülkede kritik bir endüstri olan kok kömürü de dahil olmak üzere çelik üretmek için tüm ham kaynaklara sahip dünyadaki dört ülkeden yalnızca biridir. Bir zamanlar küresel olarak ilk onda yer alan konumu, Rusya'nın tam ölçekli işgalinden bu yana 20. sıranın altına düştü.

Ukrayna'nın bol miktardaki kok üretimi 2013 yılında 23,7 milyon tona ulaştı. GMK Merkezi'ne göre, Rusya'nın 2014 yılında ülkenin doğusunu işgal etmesinin ardından, ülkenin kok kömürünün çoğunun bulunduğu yer olan Ukrayna'da kok üretimi 2015 yılında 11,7 milyon tona, geçen yıl ise sadece 2,7 milyon tona düştü.

Tam ölçekli savaştan önceki yıl, Pokrovsk madeni yılda ortalama 3,5 milyon ton kok üretiyordu. Bu, savaş sırasında 2,6 milyon tona düştü, Rus birlikleri Pokrovsk'u vurmaya devam ederken madenciler yoğun ateş altında çalıştı ve Pokrovsk kapatılmak zorunda kaldı.

Ukrayna'nın en zengin adamı Rinat Ahkmetov'un sahibi olduğu Metinvest şu anda stoklarla çalışıyor ve kişisel kullanım için ABD'li yan kuruluşundan kok kömürü ithal etmeyi planlıyor. Yine de şirket ve ArcelorMittal Kryvyi Rih gibi diğer çelik üreticileri, Polonya ve Avustralya gibi ülkelerden kok ve kok kömürü ithal etmek zorunda kalacak .

Imports

Pokrvosk madeninin kok kömürü, 2024 yılında Ukraynalı çelik üreticilerinin %66'sına kok kömürü tedarik etti ve ülkedeki bir çelik üreticisi hariç hepsine kömür sağladı. GMK merkezine göre Ukrayna geri kalanını ithalat yoluyla tamamladı - 1,2 milyon ton kok kömürü ve 700.000 ton kok.

Pokrovsk'taki maden olmadan, Ukrayna'nın yaklaşık 3 milyon tonluk açığı kapatmak için bir yedek bulması gerekiyor. Ukrayna'da başka kok kömürü rezervleri olsa da bunlar keşfedilmemiş durumda ve Pokrovsk gibi yeni bir maden kurmanın maliyeti 10 milyar dolara kadar çıkabilir, diyor GMK Center CEO'su Stanislav Zinchenko. Bu, Ukraynalı çelik şirketlerinin şu anda karşılayamayacağı bir yatırım.

Kok üretim tesislerinin kok kömüründen kok çıkarmak için de gerekli olduğunu ancak Avdiivka'daki gibi birçoğunun hasar gördüğünü veya işgal edildiğini söyledi Ekonomik Strateji Merkezi'nde (CES) kıdemli ekonomist olan Volodymyr Landa . Ukrayna'nın doğusunda beş tesis daha kaldı ancak hepsi iyi durumda değil ve Zaporizhzhia tesisi gibi eski makinelere sahip.

Hem kok hem de kok kömürü ithalatının dengesi, Ukrayna'nın çelik tesislerinin çalışır durumda kalması için tek seçenektir. 2022'ye kadar Rusya, Ukrayna'nın en büyük kok kaynağıydı. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, bu son yıllarda değişti ve Polonya, 2024'te Ukrayna'nın kok ithalatının %85'ini oluşturdu. Polonya ayrıca, çoğunluğu ABD ve Avustralya'dan denizaşırı ülkelerden gelmesine rağmen, bir miktar kok kömürü de sağlıyor.

GMK Merkezi CEO'su Stanislav Zinchenko, "Teorik olarak Ukrayna, Polonya ve diğer ülkelerden kok ithalatını yaklaşık 1 milyon ton, kok kömürü ithalatını ise 2-3 milyon ton artırabilir" dedi.

Ancak bu tür tedariklerin ekonomik olarak uygulanabilirliği tartışmalıdır" diye ekledi.

Ukrayna çelik endüstrisi 2021'den bu yana 3,5 kat küçüldü. Analist grubu Oxford Economics'e göre ithalat %30'luk bir kar marjına sahip olacak ve zaten düşük olan marjlara ekstra baskı uygulayacak. Örneğin, Zinchenko'ya göre, her bir ton Avustralya kok kömürü, nakliye maliyetlerini karşılamak için ek 50 dolarlık bir fiyat etiketiyle geliyor ve bu da çelik üretim maliyetlerini %11 artırıyor.

İthalatın üreticilere ulaşması da çok daha uzun sürüyor ve mevsime bağlı. Avrupa kömürünün teslimat süresi kışın üç haftaya, yazın ise iki haftaya kadar çıkabiliyor. ArcellorMittal Kryvyi Rih'e göre, yurtdışı ithalatlarında Ukraynalı şirketlerin ürünü alması bir buçuk aydan fazla sürebiliyor.

Kalenkov, kömürü demir yoluyla taşıyan komşu Polonya'dan ithalatta muhtemelen sınırlamalar olabileceğini söyledi. Oxford Economics, Polonya'nın kısıtlı ihracat kapasitelerinin Ukrayna'ya olan ticaret akışlarının "yeniden düzenlenmesinin zaman alacağı" anlamına geleceğini söyledi.

Piyasa analistleri grubu Argus Media'nın Demir Fiyatlandırması Başkanı Siew Hua Seah, Polonya'nın en büyük kok üreticisi olan JSW'nin, son dönemde madenlerindeki yangınlar da dahil olmak üzere çeşitli olumsuzluklar yaşadıktan sonra bu yıl kok kömürü ve kok üretimini geri kazanmakta zorlandığını söyledi.

Bunun yerine Endonezya küresel pazarda ciddi bir rakip olarak ortaya çıkıyor ve Ukrayna için bir seçenek olabilir. Hindistan yakın zamanda kok kısıtlamaları getirdi, bu da Endonezya'nın küresel kok pazarında "daha agresif" olacağı anlamına geliyor ve fiyatları zaten oldukça rekabetçi, dedi.

Metinvest, Kyiv Independent'a ABD yan kuruluşundan ve diğer ülkelerden kok kömürü ithal edeceğini ancak nakliye maliyetlerinin ek bir yük olacağını söyledi. Oxford Economics, bunun Ukrayna çeliği için daha büyük maliyetlere veya üreticiler için daha zayıf marjlara yol açacağını söyledi.

Oxford Economics, Kyiv Independent'a yaptığı açıklamada, Çin'in dampingi nedeniyle küresel çelik fiyatlarının şu anda düşük bir noktada olduğunu belirterek , "Azalan rekabet, düşmanlıklar devam ederken Ukrayna'nın çelik üretimindeki toparlanmanın önünde engel teşkil edecek" dedi.

Economic fallout

Metalurji sektöründeki sert darbeye rağmen, bu sektör hala Ukrayna ekonomisinin temel taşı olmaya devam ediyor ve 2023'te Ukrayna'nın GSYİH'sinin %5,7'sine katkıda bulundu. 2024 yılı sonucu muhtemelen daha büyük olacak çünkü Karadeniz'in metalurji ihracatına açılması sayesinde çelik üretimi yıllık bazda %21 arttı .

Ancak büyüme geçen yılın Eylül ayından itibaren düşüşe geçti. Pokrvosk madeni kapanmadan önce, 2025 için tahmin %9'luk bir düşüştü. Maden olmadan çelik üretimi 2-3 milyon tona düşebilirdi , bu geçen yıl üretilen 7,5 milyon tondan ani bir düşüş olurdu. Oxford Economics'e göre bu, Ukrayna'nın GSYİH'sinin %1'ini etkileyebilir.

Metinvest büyük bir vergi mükellefidir ve geçen yıl yaklaşık 20 milyar Hr (479 milyon $) ödemiştir. Şirket, savaş öncesi yaklaşık 1,8 milyar $ değerindeki bir varlığı kaybedecek ve 2024'ün ilk dokuz ayında 5,9 milyar Hr (141 milyon $) gelir elde edecektir.

Genel olarak, madenin kapatılması milyarlarca dolarlık şirket için savaşın yol açtığı sorunlardan çok daha fazla zararlı olmayacaktır. Metinvest'in AB ve İngiltere tesislerinde çelik üretimi gibi başka seçenekleri de var ve ayrıca çelikten daha yüksek marjlara sahip olan ve Ukrayna'nın metalurji endüstrisinin ayakta kalmasına yardımcı olan demir cevheri ihraç ediyor.

Şirket, Kyiv Independent'a yaptığı açıklamada, ekonomik sonuçları hesaplamak için henüz çok erken olduğunu ancak ithalatın grubun sonuçlarını ve verimliliğini etkileyeceğini söyledi.

Ukrayna kok ve kok kömürü ithalatı için daha fazla ödeme yapmak zorunda kalırken, aşırı arz edilen bir pazar ve düşük talep nedeniyle kok ve kok kömürü fiyatları çok yıllık düşük seviyelerde. Ukrayna'nın bu yılki ithalatının, kok kömürü ithalatının 11,5 milyon tona ulaştığı savaş öncesi seviyelere yakın bir yere ulaşması pek olası değil. Oxford Economics, küresel fiyatların önemli ölçüde etkilenmeyeceğini söyledi.

Bu, çeliğe ihtiyaç duyacak Ukrayna'nın yeniden inşa projeleri için iyi bir haber. Şimdilik, ülke genelinde düşmanlıklar nedeniyle inşaat büyük ölçüde duraklatıldı ancak bu, bir ateşkes veya barış anlaşması müzakere edildiğinde ve çelik talebi fırladığında değişebilir. Bu, hammadde fiyatlarının hafifçe artmasına neden olabilir ancak kok ve kok kömürü için daha yüksek fiyatlar bile yeniden inşa maliyetlerini büyük ölçüde artırmayacaktır.

Zinchenko, "Kok'un çelik ürünlerinin üretim maliyetindeki payı yüzde 30-40 artabilir, ancak ithal kömürün fiyatı yerli kömürün iki katı kadar yüksek değil" dedi.

Batı Ukrayna'da milyarlarca dolarlık büyük yatırım gerektirecek kok kömürü kaynakları var. Ancak çok azı, düşmanlıklar devam ederken risk almaya istekli ancak bu barış zamanında değişebilir.

Ukrayna kendi başına yeterli çelik üretemezse, ki bu olası görünüyor, yeniden yapılanma gerçekleştiğinde talebi karşılamak için çelik ithal etmesi gerekecektir. Landa, Türkiye gibi ülkelerden ithal edilen çeliğin kilometre başına ton başına 0,02 avroya mal olabileceğini söyledi. Bu, halihazırda yaklaşık 500 milyar dolar değerinde olan   ağır yeniden yapılanma maliyetlerine eklenecektir.