Elon Musk: Tekno Kissinger ve Çin

Alman gazetesine seçim makalesi

ABD’de 20 Ocak’ta resmen başkanlığı devralacak yeni başkan Donald Trump kadar ‘kankası’ Elon Musk da tartışma yaratmaya devam ediyor. Yılbaşı kutlamasında Trump ile yan yana dans ederken görüntülenen Musk’ın seçimden bu yana Trump’ın Florida’daki malikanesinin yakınında geceliği 2 bin dolar olan bir yerde kaldığı ortaya çıktı. Trump’ın seçim kampanyasına 277 milyon dolar harcayan Musk ile ilgili ‘Gölge Başkan’ iddiaları ABD’de manşetlere çıkmaya devam ederken servetine servet katan milyarderle ilgili tartışmalar ülke dışına da taşmış durumda. Bunun sebebi Musk’ın 23 Şubat’ta Almanya’da yapılacak olan seçim öncesinde, ‘Almanya’yı ancak AfD (Almanya için Alternatif) kurtarır’ tweeti’yle birçok uzmanın ‘Nazi yanlısı’ olarak gördüğü Alman aşırı sağcılara desteğinin ardından ülkenin en prestijli gazetelerinden birinde yayınlanan yazısı. Musk’ın özetle Almanların neden AfD’ye oy vermesi gerektiğini anlattığı makalesi Welt am Sonntag gazetesinde yayınlandı. ABD’li milyarder makalede, “AfD’nin aşırı sağcı olarak gösterilmesi, partinin lideri Alice Weidel’in Sri Lankalı eşcinsel bir partneri olduğu düşünüldüğünde, açıkça yanlıştır! Bu size Hitler gibi mi geliyor? Lütfen!” ifadelerini kullandı.

‘Hitler de vejetaryendi’

Axel Springer medya grubunun amiral gemisi olan gazete tarafından Almanca olarak yayınlanan yorum yazısının ardından görüş yazılarının yer aldığı bölümün editörü Eva Marie Kogel, X’te yorumun linkiyle birlikte istifasını sunduğunu yazdı. “Demokrasi ve gazetecilik ifade özgürlüğüyle gelişir. Bu, kutuplaştırıcı pozisyonlarla başa çıkmayı ve bunları gazetecilik açısından sınıflandırmayı da içerir” diyen gazetenin genel yayın yönetmeni Jan Philipp Burgard ve 1 Ocak’ta yayıncılık görevini devralacak olan Ulf Poschardt Reuters’a konuştu. Yayınlandıktan birkaç saat sonra yüzlerce yorum alan Musk’ın yazısıyla ilgili tartışmaların “çok açıklayıcı” olduğunu söylediler.

Gazete Musk’ın yorumunun altında Burgard’ın bir yanıtını yayınladı. Burgard, AfD’nin Avrupa Birliği’nden ayrılma, Rusya ile yakınlaşma ve Çin’i yatıştırma isteğine atıfta bulunarak, “Musk’ın teşhisi doğru, ancak Almanya’yı sadece AfD’nin kurtarabileceği şeklindeki tedavi edici yaklaşımı ölümcül derecede yanlış” diye yazdı.

Gazetenin köşe yazarlarından Franziska Zimmerer de, “Bu yazı neden yayınlanmamalıydı” başlığıyla yazdığı yazıda şu ifadeleri kullandı: Musk’ın AfD liderinin eşcinselliği ile ilgili sözleri “Ama Hitler vejetaryendi” demek gibi bir şey. Hangi partiden olursa olsun, bu tür çağrıların bağımsız medyada yeri yoktur, bu durumda gelecekteki genel yayın yönetmenimizin verdiği net bir yanıt olsa bile. Gazetecilerin işi dürtülerle yönlendirilmiş yorumlarını filtresiz bir şekilde paylaşmak değil.

Başbakandan tepki

Almanya Başbakanı Olaf Scholz da ülkenin kaderinin “sosyal medya sahipleri” tarafından belirlenmeyeceğini söyledi. Scholz yılbaşı mesajında Musk ya da Trump’ın adını vermeden “Tartışmalarımızda bazen bir görüşün ne kadar aşırı olursa o kadar çok ilgi çekeceğini düşünmek affedilebilir. Ancak Almanya’nın geleceği makul ve düzgün insanların büyük çoğunluğuna bağlı olacak” ifadesini kullandı.

“Önemli yatırımları” nedeniyle Alman siyasetinde söz sahibi olma hakkını da savunan Musk’ın AfD’yi desteklemesi, partinin Alman siyasetinde yükselen etkisi nedeniyle tartışılıyor. AfD, son anketlere göre yüzde 18-19 oy oranıyla seçim sonrası anahtar parti konumunda olabilir.

Çin’deki ‘gizli silahı’ annesi

Musk’ın ‘ulusal güvenlik riski’ olarak görülmesine bile sebep olan Çin’le yakın ilişkilerinde çok konuşulan bir isim kendisine eşlik ediyor. O kişi annesi Maye Musk. Dünyanın en zengin adamının annesi olmanın yanı sıra, birçoğu Çin’de olmak üzere çeşitli göz alıcı etkinlikler arasında mekik dokuyor. Sadece aralık ayında Hangzhou’da bir gala yemeğine katıldı, Wuhan’da bir kozmetik şirketi için kırmızı halıda yürüdü ve Çin’de “en çok satanlar” listesine giren kitabı A Woman Makes a Plan’ın Çince baskısının kopyalarını imzaladı.

Guardian’ın haberine göre Maye Musk, ‘neredeyse her ay’ ziyaret ettiğini iddia ettiği ülkede çok seviliyor. Kendisi Musk’ın Çin’deki gizli silahı olarak tanımlanıyor. Bu da onu oğlunun giderek artan küresel iş ve siyasi hırsları için iyi konumlanmış bir figür haline getiriyor. 76 yaşındaki anne Musk, manken ve diyetisyen olarak başarılı bir kariyere sahip. Ancak oğlunun Çin’deki kapsamlı iş anlaşmaları - otomobil şirketi Tesla’nın en büyük fabrikası Şangay’da ve kendisi de ülkeyi sık sık ziyaret ediyor - onu kollarını açarak karşılayan yeni bir hayran kitlesine kapı açtı. Hikayesi Çin’de giderek daha iyi tanınıyor. Kanada’da doğmuş ve Güney Afrika’da büyümüş, kariyeri ve ailesi için dünyayı dolaşmış.

Çin markasının küresel elçisi

Geçen yıl Çinli tüketici elektroniği şirketi Oppo’nun küresel elçisi oldu. Bu yıl, temsil ettiği şirketler listesine yatak şirketi AISE Baobao’yu da ekledi ve markanın kasım ayında Şanghay’daki mağaza açılışına katıldı. Ayrıca Çinli moda markası JNBY için Hangzhou’da podyumda yürüdü ve spor giyim markası Fila için bir etkinliğe katıldı. Ekim ayında, İtalyan lüks moda markası Moncler’in Şanghay’daki bir partisine katıldı ve Rihanna ve A$AP Rocky ile poz verdiği fotoğrafları Çin’deki sosyal medya hesaplarında paylaştı.

Özellikle genç kadınlar arasında popüler olan Instagram benzeri bir platform olan Xiaohongshu’da 577 bin TikTok’un Çin’deki kardeş şirketi Douyin’de ise 356 bin takipçisi var. Maye Musk’ın Xiaohongshu’daki takipçilerinin yaklaşık %85’inin kadın olduğuna dikkat çeken Çinli gözlemciler, “Y kuşağı ve Z kuşağı, 60‘lı ve 90’lı yaşlarında olup zarif bir şekilde yaşlanan kişileri örnek alıyor” diyor.

Maye Musk’ın yakında Çin’de muhtemelen sağlıklı yaşam veya fitness ile ilgili kendi markasını kuracağı ve “kendisinin ve Elon’un oradaki popülaritesinden para kazanmaya devam edeceği” öngörülüyor. Gerçekten de, Çin’deki kariyerine sadece son birkaç yıl içinde başlamış olmasına rağmen, 1970’lerde Washington’ın Pekin’le yakınlaşmasına aracılık eden ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger gibi ABD-Çin ilişkilerinin emektarları için normalde ayrılmış olan kutsal terimlerle anılmaya başlandı bile. Weibo’da bir yorumcu Maye Musk’ın Çin’in ‘lao pengyou’su ya da “eski dostu” olduğunu yazdı. 

‘Elon Musk bir ulusal güvenlik riski’

ABD Kongre Binası’na yönelik ayaklanma sonrası güvenliğin gözden geçirilmesine öncülük eden Korgeneral Russel L. Honore, New York Times gazetesine yazdığı makalede Musk’ı ‘ulusal güvenlik riski’ olarak nitelendirdi

Korgeneral Honore, Musk’ın ABD’nin güvenliğini tehdit eden Rusya ve Çin’le çok yakın ilişkiler içerisinde olmasının ABD’li milyarderi riskli konuma getirdiğini yazdığı makalede şu ifadeleri kullandı: Musk; Hava Kuvvetleri, Savunma Bakanlığı Genel Müfettişlik Ofisi ve İstihbarat ve Güvenlikten Sorumlu Savunma Bakanlığı Müsteşarı tarafından, yabancı liderlerle yaptığı görüşmelerin ayrıntılarını vermediği ve ulusal güvenlik kurallarını diğer potansiyel ihlalleri nedeniyle federal incelemelerle karşı karşıya. İddia edilen bu ihlaller endişelerimin sadece başlangıcı. Musk’ın iş girişimleri büyük ölçüde Çin’e bağımlı. Tesla’nın 2024’ün üçüncü çeyreğindeki küresel teslimatlarının yarısından fazlasından sorumlu olan Şangay fabrikasının inşasına yardımcı olmak için Çin hükümeti tarafından kontrol edilen bankalardan en az 1.4 milyar dolar kredi aldı.

Ülkenin yasaları, Komünist Parti’nin Çin’de iş yapan herhangi bir şirketten, ülke pazarlarına katılma karşılığında istihbarat talep edebileceğini öngörüyor. Bu da Musk’ın Çin’deki iş anlaşmalarının, ya ticari çıkarları ya da seçilmiş Başkan Donald Trump’a yakınlığı sayesinde öğrendiği hassas gizli bilgileri teslim etmesini gerektirebileceği anlamına geliyor. Hiçbir federal kurum Musk’ı bu tür bilgileri ifşa etmekle suçlamadı ancak Çin, ABD şirketlerinin kararsız olduğunu fark etmiş durumda. “Şi Cinping ‘zıpla’ derse, onlar da ‘Ne kadar yükseğe?’ diye soracaktır.

Çin liderine övgüler

Musk’ın Çin liderleriyle olan ilişkisi, SpaceX’in ABD’nin roket fırlatmalarında neredeyse tekel olduğu düşünüldüğünde, Amerika’nın ulusal güvenliği için bir sorun teşkil edebilir. Musk’ın Çin Komünist Partisi’ni memnun etme konusunda zaten bir geçmişi var. Partinin 100. yıldönümünü anmak için Şi’ye övgüler yağdırdı. 2022’de Çinli yetkililerin teşekkürlerini kazanarak Tayvan’ın Çin’in özel bir idari bölgesi olması gerektiğini savunup parti için mücadele etti. Komünist rejimin internet sansür ajansı tarafından yönetilen bir dergi olan China Cyberspace’e bir makale ile katkıda bulunan ilk yabancı oldu.

Trump’ın ulusal istihbarat direktörü olarak atamayı düşündüğü Cumhuriyetçi eski kongre üyesi ve Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesinin kıdemli üyesi Chris Stewart, bir keresinde Bay Musk’ın Çin bağlantıları hakkında kapalı kapılar ardında brifingler verilmesi için bastırmıştı. Daha önce Tesla’yı Çin Komünist Partisi’ni korumakla suçlayan Trump’ın Dışişleri Bakanı adayı Senatör Marco Rubio, NASA ve diğer federal kurumların Çin ya da Rusya ile bağlantılı şirketlerle sözleşme yapmasını engellemek için bir yasa tasarısı sundu. Şimdi asıl soru, göreve gelen Trump yönetiminin bu riski ciddiye alıp almayacağı. Kasım ayında Başsavcı Merrick Garland ve Pentagon’un genel müfettişine gönderdikleri mektupta iki Demokrat senatör, Vladimir Putin ve diğer Rus yetkililerle yaptığı bildirilen görüşmeler nedeniyle Musk’ın “bir devlet yüklenicisi ve yetki sahibi olarak güvenilirliğini” araştırmalarını istedi.