Afrika'da 5 önemli Çin 'Kuşak ve Yol' projesi

Çin, Çarşamba günü Pekin'de başlayacak Afrika liderleriyle zirve öncesinde "yüksek kaliteli iş birliği" sözü vererek, kapsamlı Kuşak ve Yol küresel altyapı girişimini güçlendirme sözü verdi.

Pekin Ticaret Bakanlığı'na göre, Afrika halihazırda Kuşak ve Yol Girişimi'nin (BRI) önemli bölgelerinden biri ve Çinli şirketler 2013-2023 yılları arasında burada 700 milyar doları aşan miktarda sözleşme imzaladı.

Ancak Çin'in kıtaya yaptığı yatırım, BRI'nin ülkeleri fahiş borçlarla yüklediğini veya çevreye zarar veren projeleri finanse ettiğini ileri süren eleştirmenler tarafından eleştirildi.

AFP, Afrika'daki beş önemli BRI projesini inceliyor:

Kenya'nın tamamlanmamış demir yolu

Kenya'nın Exim Bank of China'nın finansmanıyla inşa edilen Standart Ölçülü Demiryolu, başkent Nairobi'yi liman kenti Mombasa'ya bağlıyor. 2017'de açıldığından bu yana yolculuk sürelerini 10 saatten dörde düşürdü.

5 milyar dolara mal olan proje, ülkenin 60 yıldan uzun süre önce bağımsızlığını kazanmasından bu yana gerçekleştirdiği en pahalı altyapı projesi oldu.

Ancak hattın Uganda'ya kadar uzanmasını amaçlayan ikinci aşama, her iki ülkenin de BRI borçlarını ödemekte zorlanması nedeniyle hiçbir zaman gerçekleşmedi.

Proje aynı zamanda yolsuzluk iddialarıyla da karşı karşıya kalmış, çevre aktivistleri yaban hayatı parkının içinden geçen güzergaha itiraz etmişti.

Kenya Devlet Başkanı William Ruto geçen yıl Çin'den 1 milyar dolarlık kredi ve diğer durmuş BRI inşaat projelerinin tamamlanması için mevcut borcun yeniden yapılandırılmasını istemişti.

Ülkenin şu anda Çin'e 8 milyar dolardan fazla borcu var.

Cibuti'deki liman tesisleri

Çin, 2016 yılında Cibuti'de ilk kalıcı deniz üssünü kurduktan sonra, Doğu Afrika ülkesinin yakınındaki Doraleh çok amaçlı limanının geliştirilmesine yardımcı oldu.

Maliyetinin 590 milyon dolar olduğu bildirilen askeri üs, Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasında stratejik bir konumda bulunuyor.

Pekin, üssün donanma gemilerine ikmal sağlamak, bölgesel barışı koruma ve insani yardım operasyonlarını desteklemek ve korsanlıkla mücadele etmek için kullanıldığını söylüyor ancak üssün bir ABD askeri üssüne yakın olması casusluk endişelerini artırıyor.

Doraleh'in bir kısmı China Merchants Port Holdings'e ait olsa da, şirketin yüzde 23,5'lik hissesi, Cibuti hükümetinin konteyner terminalinin kontrolünü BAE merkezli DP World'den ele geçirmesinin ardından devredildiğinde şaşkınlık yaratmıştı.

DP World, China Merchants'ın devralmasına izin vermek için zorla çıkarıldığını iddia ediyor.

Afrika'nın en uzun asma köprüsü

Devlet televizyonu CCTV'ye göre, BRI'nin Afrika'ya yaptığı yatırımlar, 12.000 kilometreden (7.500 mil) fazla yol ve demir yolu hattı, yaklaşık 20 liman ve 80'den fazla enerji santralinin inşasına yardımcı oldu.

Mozambik'te Çin Yol ve Köprü Şirketi, başkent Maputo'yu Katembe banliyösüne bağlayan Afrika'nın en uzun asma köprüsünü inşa etti.

Daha önce, Maputo Körfezi'ni geçmenin en hızlı yolu feribotla yapılıyordu. Karayolu seyahati, su baskınına maruz kalabilecek toprak yollarda 160 kilometre (99,4 mil) sürüş gerektiriyordu.

2018 yılında açılışı yapılan köprünün maliyeti yaklaşık 786 milyon dolar olurken, bu miktarın yüzde 95'i Çin kredileriyle karşılandı.

Ancak eleştirmenler projenin aşırı pahalı olduğunu ve kredi faiz oranlarının aşırı olduğunu ileri sürdüler.

Botsvana ve ötesindeki mineraller

Son yıllarda BRI'nin Afrika'daki yatırımları, elektrikli araçlar gibi Çin'in ileri teknoloji ve yeşil endüstrilerini beslemek için ihtiyaç duyduğu minerallerin çıkarılmasına yöneldi.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Amerikan Girişim Enstitüsü'ne göre Çin, 2023 yılında Afrika'daki madenciliğe 7,8 milyar dolar yatırım yaptı.

Bunlar arasında, devlete ait MMG'nin geçen yıl Botsvana'daki dünyanın en büyük bakır madenlerinden biri olan Khoemacau madenini satın almak için yaptığı 1,9 milyar dolarlık anlaşma da yer alıyor.

Çinli firma JCHX Mining Management, temmuz ayında Zambiya'nın borçlu Lubambe bakır madenini sadece 2 dolara satın almayı kabul etti.

Çin, Zambiya, Namibya ve Zimbabve'de kobalt ve lityum madenlerine yatırım yaptı.

Ancak bölgesel çatışmalar Çin yatırımlarına zaman zaman engel teşkil etti. Bu yılın temmuz ayında yetkililer, Çinli şirketlerin faaliyet gösterdiği yerler de dahil olmak üzere Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin bir bölümündeki tüm madenciliği, orada "düzeni sağlamak" için askıya aldı.

Kömür ve temiz enerji

Çin'in Afrika'ya sağladığı fonlar arasında onlarca elektrik üretim yatırımı da yer alıyor ve bu durum BRI'nin çevresel etkisine yönelik eleştirilere yol açıyor.

Kenya'da Çinli şirketler, 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki Lamu eski kentinin yakınlarına kömürle çalışan bir enerji santrali inşa etmek üzere sözleşme imzaladı.

Ancak Kenya hükümeti, projenin çevreye olan etkisine yönelik protestolar ve muhalefet nedeniyle 2020 yılında projeyi iptal etti.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 2021 yılında Çin'in yurt dışında kömür santrali inşasını artık desteklemeyeceğini duyurdu.

Aynı yılın temmuz ayında Çinli fon sağlayıcılar, Zimbabve'deki 3 milyar dolarlık Sengwa kömür projesine olan desteğini çekti.

Çinli destekçiler ise ülkenin Kariba Hidroelektrik Santrali'nin genişletilmesine 533 milyon dolar kaynak ayırdı.

Çinli firmalar yenilenebilir enerji projelerine yatırımlarını hızlandırdı. Nijerya'da Çin kredileri, ülkenin en büyük elektrik santrali olacak Mambilla hidroelektrik santralinin 4,9 milyar dolarlık inşasını kısmen finanse ediyor.

Çin Devlet Konseyi Bilgi Ofisi tarafından yayımlanan bir beyaz bültende, ülkenin BRI'yi yeşil dönüşüm projelerini desteklemek için kullanmaya odaklanacağı belirtiliyor.