"Afganistan, Çin'in Tek Kuşak, Tek Yol projesinde bir ayağıyla duruyor" - siyasi analist

Yoğunlaşan rekabetlerle işaretlenen bir jeopolitik manzarada, spot ışığı, gelişen bölgesel dinamikler arasında Özbekistan'ın stratejik tercihlerine düşüyor. Bu söylemin merkezinde, Afganistan'ın Çin'in iddialı "Tek Kuşak, Tek Yol" (OBOR) girişimine potansiyel katılımı yer alıyor ve bu durum bölge, özellikle de Özbekistan için çıkarımlar hakkında sorular ortaya çıkarıyor.

Taliban'ın Afganistan'ın siyasi sahnesinde ortaya çıkması duruma karmaşıklık kattı. Çin'in Taliban'a yaptığı teklifler, bir büyükelçi ataması ve OBOR zirvesine katılımları da dahil olmak üzere, Pekin'in bölgedeki stratejik çıkarlarını vurguluyor. Peki Afganistan, Çin'in büyük ekonomik vizyonunda hangi rolü öngörüyor?

Fotoğraf: Siyasi analist Nargiza Umarova

Tarih

Siyasi analist Nargiza Umarova, Afganistan'ın değişen duruşuna ilişkin şu görüşleri dile getiriyor: 

"Afganistan, Çin'in 'Tek Kuşak, Tek Yol' projesinde bir ayağıyla duruyor. Taliban hükümeti, Pekin'in teşvikiyle Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru'na (CPEC) katılma isteğini dile getirdi. Ancak Afganistan'ın coğrafi çıkarları, Wahan Koridoru üzerinden Çin'e doğrudan bir rota ile daha yakından örtüşebilir."

Umarova, İran'ın bölgesel denklemde oynadığı önemli role dikkat çekerek, ülkenin stratejik konumu ve Çin ile olan güçlü ticari ilişkilerine dikkat çekti. 

"İran'ın Afganistan ötesi iletişimde Khaf-Herot demiryolu projesiyle örneklendirilen proaktif politikası, Çin ile bağlantı kurma hedefini vurguluyor" diye ekliyor.

Umarova, İran'ın 2008'de dört aşamadan oluşan Khaf-Herot demiryolunun inşasına başladığını vurguluyor. Son zamanlarda, raporlar dördüncü aşamanın tamamlandığını gösteriyor ve bu da İran'ın demiryolu ağını Afganistan'a kadar genişletmede hızlı ilerleme kaydettiğini gösteriyor. Bu projeye ek olarak, Taliban, Herat'ı ulaşım ve lojistik için bir merkez haline getirme planlarını açıkladı ve bu da İran'ın stratejik konumunu daha da güçlendirdi. İran'ın hedefi, Herat'tan Kandahar'a, nihayetinde Çin'e ulaşan bir bağlantı kurmayı içeriyor. Bu gelişme, Özbekistan'ın lojistik yeteneklerini marjinal olarak azaltıyor. Türkmenistan da bu dinamik manzarada rol oynuyor.

Fotoğraf: Ekonomik analist Qobiljon Isayev

Kaynak: Daryo

Ekonomik analist Qobiljon Isayev, bölgesel bağlantıların şekillenmesinde önemli aktörlerin etkileşiminin altını çiziyor:

"Çin'in OBOR projesi ve Rusya'nın Avrasya Ekonomik Birliği nüfuz için yarışırken, ABD Trans-Afgan demir yolunu savunuyor. Bu dinamiklerin ortasında, Özbekistan'ın transit hedefleri karmaşık zorluklarla karşı karşıya."

Isayev, One Place, One Road girişimi için finansman gereksinimlerinin başlangıçta 900 milyar dolarlık tahminlerden şu anki 15 trilyon dolarlık projeksiyonlara önemli ölçüde evrildiğini açıklıyor. Çin'in Orta Asya'daki ulaşım ağları, Rusya tarafından savunulan Avrasya Ekonomik Birliği'nin cazibesi nedeniyle dönüşümler geçirdi. Bu jeopolitik manzara artık üç önemli aktör içeriyor: Çin, Rusya ve ABD. ABD, Özbekistan için en uygun rota olarak Trans-Afgan demir yolunu savundu.

İran'ın siyasi dinamikleri bir paradoks sunuyor: dış görünüşler iç gerçeklerden farklı. 5.000'den fazla üründe yaptırımlarla karşı karşıya kalmasına rağmen İran, yarım trilyon dolarlık önemli bir GSYİH'yi koruyor. İran Çin ile bağlantı kurmaya çalışırken, eylemleri Özbekistan'ın Afganistan'ı ilgilendiren girişimlerini gölgede bırakabilir. Ancak profesyonel bir ulaşım ağı kurmak hayati önem taşıyor ve böyle bir sistemin Taliban tarafından tasarlanabilmesi pek olası değil. Özbekistan uzun zamandır bu hedefi hedefliyor.

Özbekistan'ın transit hedefleri özellikle Pakistan ve İran arasındaki güzergahlarda yoğunlaşıyor. 

"Özbekistan'ın stratejik tercihleri ​​Çin'in etkisini yansıtıyor. Pakistan Çin'in ekonomik koridoruna erişim sağlarken, Özbekistan aynı zamanda İran'ın Chabahar limanına da göz dikiyor," diye açıklıyor Umarova.

İsayev, değişen ittifaklar ortamında stratejik netliğe ihtiyaç duyulduğunun altını çiziyor: 

"Özbekistan'ın transit kararları jeopolitik değişimleri aşmalı. Bölgesel fırsatlardan yararlanmak için ulaşım ağlarının profesyonelleştirilmesi zorunludur."

Özbekistan transit koridorlarında gezinirken, bölge dönüştürücü gelişmelere hazırlanıyor. Belarus, Rusya, Kazakistan, Özbekistan, Afganistan ve Pakistan'ı birbirine bağlayan yeni bir koridor olasılığı, gelişen ekonomik bağlara işaret ediyor.

İsayev, "Büyük oyuncuların egemen olduğu bir ortamda, bölge ülkeleri piyon olma riskiyle karşı karşıyadır. Özbekistan, jeopolitik değişimin ortasında ulusal çıkarlarını korumalıdır." sonucuna varıyor.