İran'daki kriz derinleşirken, muhafazakarlar görevden alma girişimlerini sürdürüyor

İran parlamentosundaki sertlik yanlıları, hükümetin kurulmasından sadece beş ay sonra, eşi benzeri görülmemiş bir ekonomik kriz yaşanırken dört bakanı görevden almaya kararlı.

Muhafazakarların hamlesi geçen hafta Ekonomi Bakanı Abdolnasser Hemmati'nin görevden alınması için bir önergeyle başladı. Muhafazakar Nameh News web sitesine göre, Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf bu hamleye karşı çıktıktan sonra, muhafazakarlar çabalarını üç ek bakanı da içerecek şekilde genişletti: Çalışma Bakanı Ahmad Maydari, Petrol Bakanı Mohsen Paknejad ve Enerji Bakanı Abas Aliabadi.

Ancak ılımlı milletvekili Gholamreza Tajgardoon Salı günü yaptığı açıklamada, Meclis Başkanı Galibaf'ın milletvekillerini azil önergesini geri çekmeye ikna edebileceğini öne sürdü.

Yeni hükümet henüz bir aylıkken, İran'ın zaten zayıflamış para birimi olan riyal Eylül ayında değerinin %33'ünü kaybederek düşüşe geçti. Bu keskin düşüş, İsrail'in Hizbullah'a indirdiği önemli darbeler de dahil olmak üzere İslam Cumhuriyeti için bir dizi ardışık bölgesel aksilik sonrasında geldi.Ultra muhafazakar Vatan Emrooz gazetesi, "Galibaf'ın muhalefetine rağmen görevden alma önergesi Meclis Başkanlığı'na sunuldu" diye bildirdi. Gazete, "Hemmati'nin görevden alınmasını destekleyen milletvekillerinin sayısının diğer üç bakanı görevden almak isteyenlerden fazla" olduğunu belirtti. Habere göre, diğer bakanların görevden alınması önergeleri her biri yaklaşık 10 milletvekili tarafından imzalanırken, Hemmati'nin görevden alınması çağrısı 70'in üzerinde imza topladı.

Görevden alma listesine eklenen yeni isimler, sertlik yanlılarının güçlerini göstermek için en azından bir bakanı görevden alabilmek için kullandıkları bir taktik olabilir. Bu, sertlik yanlısı çoğunluk için önemlidir çünkü Mayıs 2024'te parlamentoya girdiklerinden beri hiçbir önemli yasayı onaylayamadılar.

Majles Bütçe Komitesi başkanı Tajgardoon, "Azil çağrılarının hizipsel motivasyonlara dayandığını" söyledi. Sertlik yanlılarının, parlamentonun güven oylamasını ancak dar bir farkla alan Petrol ve Çalışma Bakanlarını hedef alabileceğini öne sürdü. Azil çabalarının birincil hedefinin Ekonomi Bakanı olduğunu kabul ederken, Tajgardoon, önergenin Hemmati'nin hükümetten uzaklaştırılmasına yol açmayacağı umudunu dile getirdi.

Muhafazakar Nameh News, "Başarılı olması durumunda, azil süreci hükümette önemli bir değişime yol açacak ve kabine ile parlamento arasındaki gerginliği tırmandırma olasılığı yüksek" şeklinde bir haber yaptı.

Nameh News'in haberine göre, muhafazakarlar, azil çabalarını, Hemmati'yi artan döviz kurları, Paknejad'ı elektrik santrallerine yakıt sağlamaması, Aliabadi'yi tekrarlayan elektrik kesintileri ve Meydari'yi de İran'da işçilerin geçim koşullarını iyileştirme veya işsizliği azaltma konusundaki yetersizliği nedeniyle hedef aldıklarını belirterek meşrulaştırdılar.

Ancak bu sorunların hiçbiri yeni değil; yeni kurulan hükümet, önceki yönetimlerden uzun süredir devam eden sıkıntıları ve yapısal sorunları devraldı ve bunlara yıllardır uygulanan yaptırımlar ve etkisiz yönetim de eklendi.

Alef web sitesi, azil girişiminin ardındaki gerçek nedenin güçlü içerdekilerin ekonomik çıkarları olabileceğini öne sürdü. Riyal düştükçe, hükümet daha önce nüfuzlu ithalatçılara (İran'daki iyi bağlantıları olan kişiler) sağlanan ucuz dolarlara erişimi kısıtladı. Alef'e göre, "İthalatçılar ve ihracatçılar için özel düşük döviz kurunun kaldırılması ve ihracatçıların sert para kazançlarını İran bankalarına geri göndermelerinin zorunlu kılınması, azil çabalarını körükledi." Web sitesi iddialarını, Hemmati'nin döviz politikası reformlarını savunan hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani ve Başkan Yardımcısı Mohammad Reza Aref'in açıklamalarıyla destekledi.

Rouydad24 de dahil olmak üzere reformist medya kuruluşları, görevden alma tekliflerini eleştirerek, bunların "İran'daki ciddi ekonomik ve dış politika krizleri sırasında" geldiğini belirtirken, aynı zamanda "bölgedeki artan uluslararası gerginliklere" atıfta bulundu. Hemmati'yi görevden alma çabasının ardındaki hizipsel motivasyonları vurgulayan web sitesi, "Eski Cumhurbaşkanı Raisi'nin ekonomi bakanı, döviz kurlarında %120'lik bir artış yaşanmasına rağmen neden görevden alınmadı?" sorusunu sordu.

Ghaibaf, görevden alınma sürecini "sertlik yanlılarının siyasi gösterisi" olarak nitelerken, Vatan Emrooz gibi aşırı muhafazakar medya kuruluşları "görevden alınmaların hükümeti hesap verebilir kılmanın bir yolu" olduğunu söylüyor.