Geleceğe Yönelik Pakt"

BM Genel Kurulu, iklim değişikliğinden yapay zekaya, tırmanan çatışmalardan eşitsizliğe ve yoksulluğa kadar 21. yüzyılın getirdiği zorluklarla başa çıkmak için dünyanın giderek bölünen uluslarını bir araya getirmeyi amaçlayan bir planı Pazar günü onayladı.

42 sayfalık "Gelecek İçin Pakt", 193 BM üye ülkesinin liderlerini, vaatleri dünyadaki 8 milyardan fazla insanın hayatında fark yaratacak gerçek eylemlere dönüştürmeye davet ediyor.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in çağrısıyla düzenlenen iki günlük "Geleceğin Zirvesi"nin açılışında anlaşma kabul edildi. Guterres, liderlere ve diplomatlara daha iyi bir geleceğe "kapıyı" açan ilk adımları attıkları için teşekkür etti.

"Çok taraflılığı uçurumdan geri getirmek için buradayız," dedi. "Şimdi, içinden geçmek bizim ortak kaderimiz. Bu sadece anlaşmayı değil, eylemi de gerektirir."

BM başkanı liderlere meydan okudu: Paktı uygulayın. Diyalog ve müzakerelere öncelik verin. Orta Doğu'dan Ukrayna ve Sudan'a kadar "dünyamızı parçalayan savaşları" sonlandırın. Güçlü BM Güvenlik Konseyi'ni yeniden şekillendirin. Uluslararası finans sisteminin reformlarını hızlandırın. Fosil yakıtlardan geçişi hızlandırın. Gençleri dinleyin ve onları karar alma süreçlerine dahil edin.

Paktın kaderi son ana kadar belirsizdi. O kadar fazla belirsizlik vardı ki Guterres'in üç hazır konuşması vardı, biri onay için, biri ret için ve biri de her şey net değilse, dedi BM sözcüsü Stephane Dujarric.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Verşinin, "Bu anlaşmadan kimse memnun değil" dedi.

Zirve, paktı önemli ölçüde sulandıracak değişiklikler önererek başladı. Afrika'nın 54 ülkesi adına konuşan -Rusya'nın değişikliklerine karşı çıkan- Kongo Cumhuriyeti, değişiklikler hakkında oylama yapılmaması yönünde bir önergeyle karşılık verdi. Bu önerge alkışlarla kabul edildi. Rusya yalnızca İran, Belarus, Kuzey Kore, Nikaragua, Sudan ve Suriye'den destek aldı.

Meclis Başkanı Philémon Yang daha sonra anlaşmayı oylamaya sundu ve onay için BM'ye üye 193 ülkenin mutabakatının gerektiğini belirten tokmağı vurdu.

Rusya'nın Afrika'da Mali, Burkina Faso, Nijer ve Orta Afrika Cumhuriyeti gibi ülkelerde önemli ilerlemeler kaydettiği ve kıtanın, Latin Amerika'nın önemli güçlerinden Meksika ile birlikte anayasa değişikliklerini reddetmesi, bazı diplomatlar ve gözlemciler tarafından Moskova'ya indirilmiş bir darbe olarak görüldü.

Yang, dünya liderlerinin konuşmalarından önce beş dakika sonra seslerinin kesileceğini duyurdu; bu, kelimelerin omurga olduğu Birleşmiş Milletler'de nadir görülen bir durumdu. Mikrofonları susturulduktan sonra konuşmaya devam edenler arasında Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, Kuveyt Veliaht Prensi Şeyh Sabah Halid El Sabah ve İrlanda Devlet Başkanı Michael Higgins vardı.

Geleceğin konuşulması karanlık

Gelecek Paktı, dünya liderlerinin “derin bir küresel dönüşüm zamanında” bir araya geldiğini söylüyor ve her yerdeki insanları “kalıcı kriz ve çöküşün olduğu bir geleceğe” sürükleyebilecek “yükselen felaket ve varoluşsal riskler” konusunda uyarıyor.

Ancak, liderlerin BM'ye "Gelecek Paktı'ndaki eylemler aracılığıyla mevcut ve gelecek nesillerin ihtiyaçlarını ve çıkarlarını korumak için" umut ve fırsat zamanında geldikleri belirtiliyor.

Anlaşma, yoksulluğun ortadan kaldırılması, iklim değişikliğinin hafifletilmesi, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması, barışın teşviki ve sivillerin korunması ve "bugünün ve yarının fırsatlarını değerlendirmek" için çok taraflı sistemin yeniden canlandırılması gibi konularda 56 eylem içeriyor.

Genel Sekreter Guterres, Gelecek Paktı'nda ve ona eşlik eden Küresel Dijital Sözleşme ile Gelecek Nesiller Bildirgesi'nde yer alan bazı temel hükümlere dikkat çekti.

Anlaşma, dünya liderlerini 15 üyeli Güvenlik Konseyi'ni yeniden düzenlemeye, günümüz dünyasını daha iyi yansıtacak hale getirmeye, daimi bir koltuğu bulunmayan "Afrika'ya karşı tarihi adaletsizliği gidermeye" ve Asya-Pasifik bölgesi ile Latin Amerika'nın yetersiz temsiliyet sorununu ele almaya zorluyor.

Guterres, bunun ayrıca "on yıldan uzun bir süredir nükleer silahsızlanmaya yönelik ilk çok taraflı mutabakata varılan desteği temsil ettiğini" ve "uzayda bir silahlanma yarışını önlemek ve ölümcül otonom silahların kullanımını düzenlemek için adımlar atmaya" kararlı olduğunu söyledi.

BM Genel Sekreteri, Küresel Dijital Sözleşme'nin "yapay zekanın uluslararası yönetimine ilişkin ilk gerçek anlamda evrensel anlaşmayı içerdiğini" söyledi.

Sözleşme, liderleri Birleşmiş Milletler'de AI'nın bilimsel anlayışını ve risklerini ve fırsatlarını desteklemek için Bağımsız Uluslararası Bilimsel Panel kurmaya mecbur ediyor. Ayrıca BM'yi tüm kilit oyuncularla AI yönetimi konusunda küresel bir diyalog başlatmaya mecbur ediyor.

Guterres, paktın eylemlerinin ayrıca pandemiler de dahil olmak üzere "karmaşık şoklara anında ve koordineli bir yanıt verme" önlemlerini de içerdiğini söyledi. Ve "hükümetlerin gençleri dinleme ve onları karar alma süreçlerine dahil etme konusunda çığır açan bir taahhüt" içeriyor.

Guterres, insan hakları konusunda ise, "Kadın düşmanlığındaki artış ve kadınların üreme haklarının geri alınması karşısında, hükümetler kadınların ve kız çocuklarının her alanda potansiyellerini gerçekleştirmelerini engelleyen yasal, sosyal ve ekonomik engelleri kaldırma konusunda açıkça kararlıdır." dedi.

Paktla ilgili on sekiz aylık müzakerelere Almanya ve Namibya liderlik etti. Namibya Devlet Başkanı Nangolo Mbumba, liderlerin zirveden barışa giden bir yola bağlı olarak ayrılmaları gerektiğini söyledi; bu yol “çevresel bir felakete, artan eşitsizliğe, küresel çatışma ve yıkıma ve güvenliğimizi tehdit eden tehlikeli teknolojilerin yükselişine” yol açmayacak.

Almanya Başbakanı Olaf Scholz, ülkeler birleşip paktın 50'den fazla maddesini uygulamazlarsa "sadece tarih bizi değil, aynı zamanda dünyadaki gençleri de yargılayacak" uyarısında bulundu.

"Yol engebeli," dedi. "Ama bu hiç farklı mıydı?"