BRICS'e katılan tek nato ülkesi

Bu hafta Rusya'nın batısında dünya liderlerini ağırlayan Rus lider Vladimir Putin, ABD'nin uluslararası finans sistemi üzerindeki hakimiyetini sona erdirmek isteyen Çin ve İran gibi ortaklarını kırmızı halılarla karşıladı. Ancak orada bulunan onlarca lider arasında bir konuk diğerlerine benzemiyordu. Çarşamba günü Rusya'nın Kazan şehrine gelen Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, BRICS zirvesine katılan tek NATO ülkesi lideriydi.

Putin'e "Sevgili dostum" diye hitap etti; bu, Rus lider için defalarca kullandığı bir sevgi ifadesi ve Erdoğan'ın (zaman zaman NATO müttefiklerini hayal kırıklığına uğratsa da) uzun süredir Türkiye'yi rakiplerinin olduğu bir dünyada kritik bir oyuncu olarak konumlandırma çabasının bir işareti.

Putin'in zaferini pekiştirdi

Analistlere göre Erdoğan'ın ziyareti, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalini başlattığından bu yana Batı'nın kendisini küresel bir parya haline getirmeye çalıştığı kişi olmadığını kanıtlamaya çalışan Putin'in zaferini pekiştirdi. Putin çarşamba günü yaptığı açıklamada “çok kutuplu bir dünya düzenine” geçişin çoktan başladığını ve “geri dönüşü olmayan bir sürecin” devam ettiğini söyledi. NATO, Rusya'da ve liderleri sık sık ittifakı eleştiren birçok BRICS üyesi tarafından kötüleniyor. (BRICS, grubun kurucu üyeleri olan Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'nın kısaltmasıdır). Uzmanlar, uzun süredir NATO üyesi olan bir ülkenin lideri olan Erdoğan'ın büyüyen blokla daha yakın ilişkilere ilgi duyduğunu ifade etmesinin Putin'in kendi etrafında toplamaya çalıştığı genişleyen çemberin altını çizdiğini söyledi.

Farklı uluslardan destek aldığının işareti

Görüşme, ABD'li yetkililerin Kuzey Kore'nin Ukrayna'daki savaşa katılmak üzere Rusya'ya asker gönderdiğini açıkladığı sırada gerçekleşti; bu da bir zamanlar nükleer hırslarını engellemek için Kuzey Kore'ye karşı yaptırımlara katılan Moskova'nın farklı uluslardan destek aldığının bir başka işareti. Berlin'deki Carnegie Rusya Avrasya Merkezi Direktörü Alexander Gabuev, "Putin için 1 numara, Rusya'yı izole edilmemiş olarak sunma fırsatı" dedi. "BRICS gündeminin kendisi oldukça sığ” diye devam eden Gabuev, blok liderlerinin genel kurul toplantısından sonra kabul ettikleri deklarasyona atıfta bulundu: “Çok fazla bir şey başarılmış değil. Ancak görüntü ve resim önemli.”

Türkiye'nin varlığı aynı zamanda pek çok ülkenin birbiriyle rekabet eden güçler arasındaki ilişkilerini nasıl dengelemeye çalıştığının da altını çiziyor. Kremlin, Erdoğan'ın blokla artan ilişkisini memnuniyetle karşıladı ve eylül ayında Türkiye'nin bloğa katılmaya ilgi duyduğunu söyledi. Erdoğan salı günü partisinin üyelerine yaptığı bir konuşmada “BRICS ile ilişkilerimizi geliştirme” arzusunu dile getirmiş olsa da Türk yetkililer niyetleri konusunda ihtiyatlı davranmaya devam ettiler. Erdoğan "Kazan zirvesinin buna vesile olmasını umuyorum" diye ekledi.

Analistler Erdoğan'ın ziyaretinin yıllardır Doğu ile Batı arasında gidip gelmesinin bir simgesi olduğunu söylüyor. Özellikle Ukrayna'daki savaş bu tutumun altını çizdi: Türkiye NATO'da stratejik bir ortak olmaya devam ediyor ve Ukrayna'ya güçlü silahlar satıyor, ancak Moskova'ya yönelik Batı yaptırımlarına katılmayı reddetti ve Rusya ile ticaretini arttırdı. "Ankara, ABD liderliğindeki dünya düzeninin düşüşte olduğuna inanıyor ve çok kutuplu bir dünyada her kampta bir ayağı bulunarak hayatta kalmak istiyor. NATO'da kalmak ve BRICS ile ticaret yapmak istiyor ve dünya şu anda bunu yapabileceği kadar parçalanmış durumda" dedi. Kazan'daki toplantılardan hem Türkiye'nin hem de Rusya'nın kazanacağı çok şey olduğunu söyledi.

'İkili görüşmeler için bir kılıf'

Aydıntaşbaş, "Erdoğan ve Putin'in farklı nedenlerle birbirlerine ihtiyaçları var ve BRICS ikili görüşmeler için iyi bir kılıf. Bu karmaşık bir ilişki ve kesinlikle bir evlilik değil. Türkiye ve Rusya aynı anda hem dost hem de rakipler ve bu dengeyi Erdoğan'ın Putin'le olan kişisel ilişkisi üzerinden sağlıyorlar" dedi. Erdoğan, Kiev ve Moskova'nın 2022 yılında Ukrayna'nın Karadeniz limanları üzerinden tahıl ihracatına devam etmesini sağlayan bir anlaşmaya varmasına yardımcı oldu. Türkiye ayrıca Ukrayna ile Rusya ve Rusya, Almanya ve ABD arasında esir takası görüşmelerinde de etkili oldu.

Ekonomik yardım istiyor olabilir

Moskova'da yaşayan ve Türk-Rus ilişkileri üzerine çalışan bağımsız analist Kerim Has'a göre Erdoğan, Türkiye'nin zor durumdaki ekonomisini canlandırmak için BRICS üyelerinden yatırım istiyor olabilir. "Batılı ülkelerden gelen yatırımlar yeterli değil ve Erdoğan için Çin ve Hindistan gibi yatırımcı ülkelere ulaşmak önemli" diyen Has, Erdoğan'ın Orta Doğu'daki BRICS üyeleriyle de ilişkilerini geliştirmek isteyebileceğini sözlerine ekledi. Son olarak Has, Erdoğan'ın BRICS'in görmezden gelemeyeceği bir blok haline geldiğini hesaplamış olabileceğini söyledi. Has, "Sanki yakalanması gereken bir tren varmış gibi. Eğer geç kalırsa, üye olması daha da zorlaşacaktır" dedi. Ancak zaten geç kalmış olabilir.

'BRICS faydalı bir araç olabilir'

Rusya ve Çin gibi bloğun kurucu üyeleri, bu yıl Mısır, Etiyopya, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri'ni tam üye olarak ekleyen grubu genişletmeye hevesliydi. Ancak Brezilya gibi diğer kurucu üyeler yeni üyeler için net kriterler belirlemeye ya da ikinci bir üyelik aşaması getirmeye çalıştılar tam üyelik daveti almasa bile Erdoğan'ın Türkiye'nin Batılı müttefiklerini “ürküterek” Batı ile ilişkilerini yeniden başlatmak istediğini söyledi. rdoğan Batı ile daha iyi bir jeopolitik anlaşma istiyor ve BRICS bunu tetiklemede faydalı bir araç olabilir" dedi. Rus yetkililer, Türk yetkililerin terör saldırısı olarak nitelendirdiği krizin Erdoğan'ı çarşamba günü gezisini kısa kesmeye zorladığını söyledi. Ancak Erdoğan zirveden kutlamalar arasında ayrıldı: Putin, görkemli çiçek aranjmanları arasında diğer liderleri selamlayarak bir gala kadehi kaldırdı.