2254

Suriye'de Beşşar Esad rejiminin ani çöküşü ülke için bir dönüm noktasıdır; ancak ileriye giden yol, dikkatli bir şekilde yönetilen siyasi geçişi, savaş suçlarından hesap sorulmasını ve istikrarlı ve temsili bir hükümetin sağlanması için BM'nin 2254 sayılı Kararının uygulanmasını gerektirecektir.

Beşşar Esad'ın düşüşü, isyancıların Suriye'nin kuzeybatısındaki İdlib'deki üslerinden rejime karşı şaşırtıcı kampanyalarına başladıkları bir hafta önce neredeyse düşünülemezdi ; şu anda nerede olduğu bilinmiyor. Bu, Suriye için bir dönüm noktasıdır. Yarım yüzyıllık Esad ailesinin iktidarından sonra, geleceğin farklı olabileceğine dair umutlar vardı - daha açık, daha az acımasız. Ancak bu, dünyanın daha önce duymadığı bir şey değil, Libya'da Kaddafi'nin ve Irak'ta Saddam Hüseyin'in devrilmesi, bu, dünya çapında hukukun üstünlüğüne yeniden başlama eğilimine katkıda bulunuyor. Yine de, Suriye'de 2254 Sayılı Kararın uygulanması daha da zorunlu olamazdı.

Esad, rejimine karşı düzenlenen barışçıl protestoları şiddetle bastıran adam olarak sonsuza dek hatırlanacak. 2011'de bu durum bir iç savaşa yol açtı , yarım milyondan fazla insan öldü ve altı milyon kişi mülteci oldu. Rusya ve İran'ın yardımıyla kendisine karşı çıkanları ezmeye çalıştı ve hayatta kaldı. Rusya, müthiş hava gücünü kullanırken İran Suriye'ye askeri danışmanlar gönderdi ve komşu Lübnan'da desteklediği milis gücü olan Hizbullah iyi eğitimli savaşçılarını konuşlandırdı. Babası Hafız'ın ölümüyle Esad, babasının 29 yıllık iktidarının ardından 2000 yılında iktidara geldi ve oğlu gibi demir yumrukla yönetti. Küçük Esad, muhalefetin hoş görülmediği sıkı bir şekilde kontrol edilen ve baskıcı bir siyasi yapı devraldı.

Adalet arayışı mı?

Esad ve eşi gibi diğer Suriye rejimi figürleri için çatışma sırasında işlenen suçlardan dolayı tutuklama emirleri çıkarıldı . Ancak bu emirler şimdiye kadar yürürlüğe girmedi. Asıl zorluk, Suriye Roma Statüsü'ne taraf olmadığından, Esad rejiminin eylemleriyle ilgili Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde (UCM) açık bir soruşturma olmamasıdır. ICC'nin bir soruşturma açması veya Esad ve diğerlerini kimyasal silah kullanımı gibi suçlardan yargılamak için özel bir mahkeme kurulması için çabaların hızlandırılması gerekecektir. Esad artık Suriye'den kaçmış olsa da sonsuza dek güvenli bir limana sahip değil. Umut, kendisi ve diğer rejim figürlerinin, Bosnalı soykırımcı Slobodan Milosevic gibi diğer liderlerde olduğu gibi yıllar veya on yıllar alsa bile sonunda adalete teslim edilmesidir . Cumhurbaşkanlığı sarayına baskın düzenlenmesiyle birlikte kanıtların kaybolması konusunda endişeler var. Kanıtların korunması, Esad'a karşı gelecekte açılacak davalar için çok önemli olacak. Genel olarak, Esad'ı sorumlu tutmak önemli zorluklarla karşı karşıya olsa da, Suriye halkı ve uluslararası toplum, süreç yavaş olsa bile adaleti sağlamaya kararlıdır. Bu baskı ve ivmenin sürdürülmesi, Suriye'nin demokratik geçişi için elzem görülmektedir.

Şam'daki Esad rejiminin dramatik çöküşü, Suriye'deki siyasi manzarayı altüst etti ve ülkeyi istikrarsız bir geçiş durumuna soktu. Hükümeti deviren isyancı güçler, saflarında endişe verici İslamcı ve El Kaide bağlantılı unsurlar bulunan çeşitli ve zaman zaman kavgacı bir koalisyonu temsil ediyor. Bu, rejimin çöküşünün ardından devam eden istikrarsızlık ve şiddet potansiyeli konusunda ciddi endişeler yaratıyor.

Acil zorluklardan biri, Esad rejiminin 2011'deki ilk barışçıl ayaklanmaya yönelik acımasız baskısının mirasıyla başa çıkmak olacak. Sevinçli Suriyelilerin Esad ailesinin on yıllardır süren iktidarının heykellerini ve sembollerini yıkma görüntüleri şüphesiz rahatlama ve umut duygularını harekete geçirecektir. Ancak, rejimin Suriye halkına karşı işlenen korkunç vahşetlerden sorumlu tutulması için muazzam bir baskı olacak. Bu geçiş adaleti sürecini yönetmek hassas olacak çünkü intikam arzusu kolayca yeni şiddet döngülerine dönüşebilir.

Birleşmiş Milletler Suriye Özel Temsilcisi Geir Pedersen, Pazar günü yaptığı açıklamada ;

“ Bugün Suriye tarihinde bir dönüm noktasıdır; yaklaşık 14 yıl boyunca amansız acı ve tarifsiz kayıplar yaşayan bir ulus. Birleşmiş Milletler Suriye Özel Temsilcisi, ölüm, yıkım, tutuklama ve anlatılmamış insan hakları ihlallerinin yükünü taşıyan herkese bir kez daha en derin dayanışmasını sunar. Bu karanlık bölüm derin yaralar bıraktı, ancak bugün yeni bir bölümün açılmasını ihtiyatlı bir umutla bekliyoruz; tüm Suriye için barış, uzlaşma, onur ve kapsayıcılık bölümü”.

Dahası, isyancı güçlerin kendileri de rekabet eden gündemlere ve ideolojilere sahip grupların bir karışımıdır. Kökleri El Kaide'de olan güçlü Hay'at Tahrir al-Sham (HTS) fraksiyonu, kendisini daha ılımlı bir Esad karşıtı güç olarak yeniden markalamaya çalıştı. Ancak aşırılıkla olan geçmiş bağları ve kuzeydeki Türkiye destekli isyancılar ile Kürt liderliğindeki güçler arasındaki gerginlikler, yeni çatışmaları ateşlemekle tehdit ediyor. Irak'ta Saddam Hüseyin'in ve Libya'da Muammer Kaddafi'nin devrilmesinden sonra görülen iç çekişme ve İslamcı militanlığın yayılma riski büyük görünüyor.

Karmaşıklığa, binlerce savaşçısı ve ailelerinin tutulduğu kuzeydoğu Suriye'deki mülteci kampları ve hapishanelerinin kaderi de ekleniyor. Esad rejiminin çöküşü, bu tesislerin güvenliğini sağlamaktan ve terörist grubun potansiyel yeniden canlanmasını önlemekten kimin sorumlu olacağı konusunda soruları gündeme getiriyor. Bu yükü büyük ölçüde Kürt liderliğindeki güçlere devreden uluslararası toplumun, bu acil güvenlik zorluğunu ele almada daha aktif bir rol oynaması gerekecek.

BM Kararı 2254: Uygulama hayati önem taşıyor 

Orta Doğu'nun karmaşık jeopolitiğinde gezinirken, bölgedeki jeopolitik değişim ortaya çıkmaya devam ederken, yenilenmiş uluslararası odaklanma ve taahhüt gerektiren bir konu Suriye çatışmasıdır. Siyasi müzakere dalgaları ve sayısız diplomatik çaba arasında, BM Kararı 2254 Suriye'de sürdürülebilir bir barışa ulaşmak için temel taş olmaya devam ediyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından 18 Aralık 2015'te oybirliğiyle kabul edilen bu karar, Suriye iç savaşını sona erdirmek için net bir çerçeve öneriyor. Ancak, yaklaşık on yıl sonra, uygulanması, artan şiddet ve küresel diplomatik atalet tarafından engellenerek geride kalıyor.

2254 sayılı Karar, ateşkes, kapsayıcı yönetim ve BM gözetiminde özgür ve adil seçimler de dahil olmak üzere kapsamlı bir siyasi süreci ana hatlarıyla belirtir. Toplumunun çeşitli dokusunu temsil eden Suriye liderliğindeki müzakerelerin hayati rolünü vurgular. Bu kararın önemi yeterince vurgulanamaz; dünya güçleri ve bölgesel paydaşlar arasındaki kapsamlı diyalog yoluyla oluşturulan barış için kolektif bir vizyonu temsil eder.

Ancak, kabulden sonuca giden yol, devam eden zorluklar tarafından engelleniyor. Devam eden düşmanlıklar, insani krizler ve jeopolitik duruşlar, uluslararası toplumun odağını kararın hedeflerinden uzaklaştırdı. Bugün itibariyle, Suriye'nin önemli bölgeleri hala güvensizlikle boğuşuyor ve milyonlarca Suriyeli hala yerinden edilmiş durumda ve insani yardıma acil ihtiyaç duyuyor.

Dolayısıyla temel soru şu: 2254 Sayılı Kararı nasıl canlandırırız ve barışa doğru uygulanabilir bir yol haritası çizeriz?

Öncelikle, yenilenen uluslararası taahhüt çok önemlidir. Büyük güçler, Suriye çatışmasının bölgesel istikrar ve küresel güvenlik üzerindeki kalıcı etkisini kabul etmelidir. Diplomatik etkileşim, genellikle odak noktasını çarpıtan jeopolitik rekabetlere yenik düşmeden, 2254 Sayılı Karara öncelik veren birleşik bir gündemle yoğunlaştırılmalıdır. İkinci olarak, insani kaygıların ele alınması bu çabaların merkezinde olmalıdır. Ateşkeslerin uygulanması ve insani yardıma kesintisiz erişimin sağlanması pazarlığa açık olmamalıdır. İnsani kaygılar, siyasi bölünmeleri aşarak diyaloğun gelişebileceği bir ortamı teşvik etmelidir. Dahası, Suriye sivil toplumunu güçlendirmek hayati önem taşımaktadır. Özellikle çatışmanın yükünü çeken Suriyeli sivillerin sesleri, uzlaşma ve yeniden inşa etrafındaki söylemi şekillendirmelidir. Uluslararası paydaşlar, bu seslerin duyulması için platformlar kolaylaştırmalı ve barış süreçlerinin kararda öngörüldüğü kadar kapsayıcı ve temsili olmasını sağlamalıdır. Son olarak, gelecekteki ihlalleri caydırmak ve 2254 Sayılı Kararda yer alan taahhütlerin yerine getirilmesini sağlamak için hesap verebilirlik mekanizmaları olmalıdır. Bunlara, savaş suçları için adalet sağlanması ve barışı koruma önlemlerine uyumu teşvik etmek için yaptırımların stratejik olarak kullanılması da dahildir.

BM Kararı 2254'e odaklanmanın yeniden canlanması sadece diplomatik bir gereklilik değil, aynı zamanda ahlaki bir zorunluluktur. Suriye halkı, ülkelerini harap eden ve geleceklerini çok uzun süredir tehlikeye atan çatışmanın sona ermesini hak ediyor. Küresel vatandaşlar ve liderler olarak, bu barış sürecine olan bağlılığımızı yenilemek, Karar 2254'ün sadece ideallerin bir belgesi değil, Suriye'de gerçek ve kalıcı barışa giden bir yol haritası olmasını sağlamak hepimizin görevidir. Şimdi Karar 2254'te özetlenen Suriye'nin siyasi geçiş yol haritasının artık gerçeğe dönüşebileceğine dair bir umut ışığımız var.

Suudi Arabistan Krallığı, Türkiye, İran, Rusya, Katar, Mısır ve Ürdün , Kararın uygulanmasının gerekliliğini dile getiren ortak bir bildiri yayınladı . Sonuç olarak, Suriye için ileriye giden yol, çeşitli isyancı grupları ve sivil toplum ve azınlık gruplarının temsilcilerini bir araya getiren dikkatlice yönetilen bir siyasi geçiş gerektirecektir. Sadece kapsayıcı bir süreçle Esad rejiminin küllerinden istikrarlı, temsili bir hükümet ortaya çıkabilir. Bunu başaramamak, ülkeyi çatışma ve aşırılık uçurumuna geri atma riskini taşır. Uluslararası toplum, Esad diktatörlüğüne karşı zorlukla kazanılan zaferin boşa gitmemesi için, bu kritik anda Suriye halkını desteklemeye devam etmeli ve kararlı olmalıdır. Uluslararası hukukçu Toby Cadman'ın dediği gibi : "Dünya çapında travmatik bir yıl ve Suriyeliler için travmatik bir on yıl için, bu yıl yüksek bir notla sona eriyor ve [Hukukun Üstünlüğü] temelinde demokratik bir geleceğin artık inşa edilebileceği bir yıl". Umarız bu, bunun yol açacağı yerdir. Suriye halkı önce gelmelidir.